نويسنده اين کتاب از رجال نامور و نوانديش قاجار در عصر ناصري است. نخستين چاپ آن در سالهاي ‎۱۳۰۱ تا ‎۱۳۰۳ هجري قمري ، هنگامي که نويسنده تصدي امور وزارت انطباعات و دارالترجمه شاهي را عهده دار بود، صورت پذيرفت. جلد اول اين کتاب که در سال ‎۱۳۰۱ ق. چاپ گرديده وضع جاده تهران بمشهد را ازلحظه خروج ناصرالدين شاه از دارالخلافه تا ورود بمشهد از راه دماوند و فيروز کوه و بسطام و بجنورد . قوچان منزل بمنزل وصف ميکند و اوضاع هريک از شهرها و ديه ها را شرح ميدهد. (يادداشتهاي نسخه‏) اثر در سه جلد تاليف شده است و به اعتباري جلد سوم مرات البلدان ناصري است. (يادداشتهاي نسخه‏) جلد نخست کتاب مطلع‌الشمس گزارش سفر کاروان ناصرالدين‌شاه از زمان ترک دارالخلافه (تهران) تا رسيدن به شهر مشهد را در برمي گيرد. در اين جلد شرح سفر کاروان شاه با گذر از شهرهاي دماوند و فيروزکوه تا قوچان و سپس رسيدن به مشهد گزارش شده است. (يادداشتهاي نسخه‏) اثر حاضر به ضميمه تقوم سال ‎۱۳۰۱ ق.، فهرست اسامي سلاطين و شاهزادگان و اميرزادگان و دواير دولت، فهرست ممالک محروسه و ممالک خارجه در انتهاي اثر مي باشد. (يادداشتهاي نسخه‏) نسخه ‎۱: در صفحه عنوان يادداشتي با عنوان "لقد انتقل الي هذا الکتاب مع ساير مجلداته في طهران ... مصطفي الحسيني الصفائي الخونساري" به صورت دستنويس با مرکب مشکي به همراه مهر بيضي با سجع "مصطفي الحسيني" آمده است. (يادداشتهاي نسخه‏) نسخه ‎۱: در صفحه آغاز مهر بيضي با سجع "مصطفي الحسيني" آمده است. (يادداشتهاي نسخه‏) جلد دوم اثر حاضر به مشهد و آستان قدس اختصاص دارد و در آن به مشهد و آثار و ابنيه و اماکن مهم آن با تأکيد بر حرم رضوي و بقاع حرم و کتيبههاي آن، شرح حال بزرگان شهر و امام رضا (ع) مي پردازد (يادداشتهاي نسخه‏) در انتهاي متن تصوير دو سکه به همراه مهر و امضاي علما و مجتهدين عصر (شيخ هادي نجم آبادي، حاج ميرزا ابوطالب مجتهد زنجاني و ميرزا علي اکبر بروجردي) آمده است. (يادداشتهاي نسخه‏) در پايان اثر، عريضه مولف به آستانه حضرت علي بن موسي که ميرزا محمدحسين ملقب به فروغي به نظم آورده است به همراه فهرست جامعي از کتاب‌هاي موجود در کتابخانه آستان قدس به انتهاي اثر ضميمه شده است. (يادداشتهاي نسخه‏) اثر حاضر داراي رکابه در صفحات زوج و فرد مي باشد. (يادداشتهاي نسخه‏) در صفحه آغاز يادداشتي با عنوان "لقد انتقل الي هذا الکتاب مع ساير مجلداته في طهران فصار من عواري الزمان ... مصطفي الحسيني الصفائي الخونساري" به صورت دستنويس با مرکب مشکي به همراه مهر بيضي با سجع "مصطفي الحسيني" آمده است. (يادداشتهاي نسخه‏) صفحه آغاز داراي مهر بيضي با سجع "مصطفي الحسيني" مي باشد. (يادداشتهاي نسخه‏) ن.‎۱: کتاب از طرف موسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني در تاريخ ۲۱/۱۲/‎۷۹ به کتابخانه مبارکه مدرسه فيضيه قم وقف و اهداء گرديده است.